Spis treści:
Co to jest doomscrolling?
Doomscrolling to nawyk ciągłego przeglądania treści o negatywnym wydźwięku – niepokojących lub przygnębiających. W przeciwieństwie do zwykłego sprawdzania newsów doomscrolling nie ma wyraźnego końca. Kolejne informacje tylko napędzają potrzebę dalszego przewijania mediów społecznościowych czy serwisów informacyjnych.
Nazwa zjawiska powstała z połączenia dwóch słów – „doom” (zagłada, katastrofa) oraz „sc rolling” (przesuwanie zawartości ekranu). Obecnie doomscrolling dotyczy głównie smartfonów. W połączeniu z internetem mobilnym lub Wi-Fi dostęp do newsów i social mediów jest natychmiastowy. To już nie tylko media społecznościowe, ale także platformy oferujące krótkie treści, na przykład aplikacja TikTok lub funkcja YouTube Shorts. Problem potęguje nieskończony feed (ang. infinite scroll), kiedy kolejne posty, filmy i artykuły ładują się automatycznie w miarę przewijania.
Co należy podkreślić, doomscrolling dotyczy różnych grup wiekowych. W przypadku milenialsów (pokolenie Y, 1981–1996) i generacji Z (zetki, 1997–2012), często wiąże się z ciągłym funkcjonowaniem w świecie mediów społecznościowych i szybkim tempem konsumowania treści. Ze względu na młodszy wiek negatywne treści rzadziej dotyczą pokolenia Alfa (po 2012). Natomiast problem mają nawet osoby z generacji Baby Boomers (1946–1964) i X (1965–1980). Dorośli śledzą wiadomości, żeby być na bieżąco, co sprzyja przeciążeniu informacyjnemu.
Dlaczego doomscrolling wciąga?
Najłatwiej wyjaśnić doomscrolling brakiem silnej woli. W rzeczywistości to wynik połączenia psychologii i technologii. Po pierwsze – mamy naturalną potrzebę bycia na bieżąco, po drugie – aplikacje i media społecznościowe projektuje się w sposób, żeby jak najdłużej utrzymywały uwagę użytkowników.
Przede wszystkim algorytmy analizują zachowanie odbiorców i proponują kolejne treści. Użytkownika mają zatrzymać też funkcje specjalne (np. autoplay, powiadomienia czy nieskończony feed). To wszystko sprawia, że scrollowanie nie ma naturalnego momentu zakończenia.
Nie bez znaczenia jest również charakter treści. Negatywne informacje generują większe zaangażowanie. Wynika to z psychologicznego mechanizmu, ponieważ ludzie silniej reagują na zagrożenia i treści o negatywnym wydźwięku (tzw. bias negatywności). W konsekwencji użytkownik wpada w pętlę, a kolejne treści tylko wzmacniają potrzebę dalszego scrollowania.
Sprawdź także: Uzależnienie od internetu – jak znaleźć zdrowy balans online i offline?
Jak doomscrolling wpływa na samopoczucie, sen i koncentrację?
Śledzenie informacji i korzystanie z internetu nie jest niczym złym. Problem pojawia się w momencie utraty kontroli nad czasem i wpływem treści na samopoczucie. Niestety, w tym kontekście doomscrolling jest szkodliwym nawykiem z realnym wpływem na codzienne funkcjonowanie.
Badania psychologiczne, m.in. Grahama Daveya z University of Sussex, pokazują, że długie scrollowanie negatywnych treści prowadzi do pogorszenia nastroju, wzrostu napięcia i poczucia przytłoczenia. Potwierdzają to także analizy Texas Tech University, wskazujące na związek doomscrollingu z wyższym poziomem stresu i gorszym zdrowiem psychicznym.
Szczególnie wyraźnie widać to w kontekście snu. Wieczorne scrollowanie telefonu pobudza mózg i utrudnia wyciszenie. Nasila to problemy wynikające z emitowania światła niebieskiego przez telefony, laptopy, tablety czy telewizory. Niekorzystnie wpływa to na regenerację i poziom energii następnego dnia.
Sprawdź także: Jak telefon wpływa na jakość naszego snu i jak to poprawić? Sprawdzamy
Najczęstsze skutki doomscrollingu:
-
pogorszenie samopoczucia i większa podatność na stres;
-
większe napięcie i niepokój po kontakcie z negatywnymi treściami;
-
spadek jakości snu;
-
trudności z koncentracją i rozproszenie w ciągu dnia;
-
uczucie przeciążenia informacyjnego.
Jak rozpoznać doomscrolling?
Doomscrolling jest zjawiskiem nasilającym się etapami. Początkowo jest to tylko niewinne sprawdzanie wiadomości. Z czasem zamienia się w nawyk ciągłego scrollowania negatywnych treści, co jest uzależniające i zaczyna wpływać na nastrój.
Najczęstsze objawy doomscrollingu:
-
sięganie po telefon zaraz po przebudzeniu w celu sprawdzenia newsów lub social mediów;
-
brak kontroli nad czasem spędzonym na scrollowaniu (planowe chwilowe sprawdzenie social mediów zamienia się w kilkadziesiąt minut);
-
poczucie napięcia lub niepokoju po korzystaniu z telefonu;
-
trudność z odłożeniem smartfona;
-
czytanie podobnych i coraz bardziej niepokojących treści;
-
wrażenie przeciążenia i nadmiaru informacji, zwłaszcza po dłuższej sesji scrollowania.
Jak ograniczyć doomscrolling?
Doomscrolling jest niebezpieczny dla codziennego funkcjonowania. Na szczęście jest to rodzaj uzależnienia, które można ograniczyć bez konieczności rezygnowania z telefonu. Kluczowe jest wprowadzenie kilku prostych zasad. Pomoże to odzyskać kontrolę nad scrollowaniem i zadbać o higienę cyfrową.
7 prostych sposobów na ograniczenie doomscrollingu:
-
Wyłącz zbędne powiadomienia – warto ograniczyć alerty tylko do najważniejszych aplikacji.
-
Ustaw limity czasu dla aplikacji – większość smartfonów pozwala kontrolować czas spędzany w konkretnych aplikacjach. W przypadku Androidów pomoże funkcja „Cyfrowa Równowaga”, na iPhone'ach – „Czas przed ekranem".
-
Nie zaczynaj dnia od newsów – poranne scrollowanie negatywnych wiadomości ustawia nastrój na cały dzień.
-
Nie scrolluj przed snem – wieczorne korzystanie z telefonu utrudnia wyciszenie i pogarsza jakość snu. Szkodzą negatywne treści i niebieskie światło. Dlatego zaleca się okulary z filtrem (tzw. blue blocker) lub włączenie blokady światła niebieskiego w telefonie.
-
Wybierz kilka sprawdzonych źródeł informacji – pomaga ograniczenie się do kilku konkretnych serwisów czy kanałów. Zmniejsza to chaos informacyjny i pomaga uniknąć nadmiaru negatywnych treści.
-
Rób przerwy od ekranu – nawet krótka przerwa pozwala wyjść z pętli scrollowania.
-
Zamień bezrefleksyjne scrollowanie na konkretny cel – zamiast sięgać po telefon z przyzwyczajenia, lepiej robić to z określonego powodu i odłożyć urządzenie po zrealizowaniu celu.
Sprawdź także: Co daje ochrona wzroku w telefonie?
Niestety, doomscrolling dotyczy dziś praktycznie każdego użytkownika smartfona. Nie oznacza to jednak, że trzeba całkowicie rezygnować z technologii i nowoczesnego telefonu. Kluczowe znaczenie ma sposób korzystania z internetu, z ograniczeniem powiadomień i ustawieniem limitów aplikacji.
Zamiast bezrefleksyjnego scrollowania, warto zamienić telefon w narzędzie realnie poprawiające jakość dnia. Zamiast stale przewijać wiadomości, lepiej wyjść na spacer, trening albo siłownię. Można nawet połączyć dostęp do wiadomości i aktywność fizyczną. Wystarczą słuchawki bezprzewodowe i podcast, ewentualnie muzyka. To prosty sposób, żeby ograniczyć przeglądanie negatywnych treści i korzystać z technologii w sensowny sposób.
W ofercie Play znajdziesz nowoczesne smartfony z funkcjami kontroli czasu przed ekranem, szybki internet mobilny oraz przydatne akcesoria. Dzięki temu technologia zaczyna wspierać Twoją codzienność. Możesz także połączyć kilka usług, na przykład internet z telewizją i serwisami wideo (np. Netflix, SkyShowtime, Amazon Prime Video, HBO Max) i czas poświęcony na scrollowanie telefonu spożytkować na obejrzenie konkretnego filmu, serialu albo programu.
